IZMEĐU „AZIJATSKOG” ISLAMA I „PRAVOSLAVNOG” SLOVENSTVA: JUGOSLOVENSKI MUSLIMANI U RANOJ SRPSKOJ ETNOLOGIJI
Ključne reči:
national science, South Slavic Muslims, Serbian ethnology, politics of representationApstrakt
Tekst govori o percepcijama i politikama reprezentacije muslimanskog stanovništva Kraljevine SHS u međuratnoj srpskoj etnologiji. Analizirane su tri monografije objavljene tokom druge dekade 20. veka. Obavljena su tri nivoa analize, diskurzivni, teorijsko-metodološki i konceptualni, sa svrhom sticanja preciznijih uvida o smislu, sadržaju i procedurama naučne argumentacije, kao i o značaju i određenim propustima razmatranih tekstova. Kriterijumi za odabir analiziranih publikacija bili su sledeći: 1) da se one po temi, sadržaju i sklopu argumentacije uklapaju u oblast nacionalne nauke, čiji je zadatak bio da definiše identitet i bori se za interese nacije, istovremeno trasirajući pravce njenog moralnog, političkog i intelektualnog razvoja pod barjakom modernosti; 2) da se u potpunosti, a ne samo sporadično bave etnologijom islama, odnosno kulturnim životom muslimana na području međuratne Jugoslavije; i 3) da su objavljene u Srbiji u period između dva svetska rata. Samim tim što otkrivaju više o posmatraču nego o posmatranom, tekstovi ovim člankom uzeti u razmatranje prenose nam važne pojedinosti o istorijskim uslovima, imperativima epohe, ali i о osnovnim vrednostima koje su oblikovale saznajne horizonte ondašnje nacionalne nauke.
Reference
DRPS. 1932. Definitivni rezultati popisa stanovništva od 31. januara 1921. godine. Sarajevo: Državna štamparija.
Kur’an časni. 1974. Zagreb: Stvarnost.
Schwartz, Stephen. 1994. Rape as a Weapon of War in the Former Yugoslavia. Hastings Women’s Law Journal 5 (1): 69–74.
Aleksov, Bojan. 2003. „Poturica gori od Turčina: srpski istoričari o verskim preobraćenjima”. U Historijski mitovi na Balkanu, ur. Kamberović, Husnija, 225–229. Sarajevo: Institut za istoriju.
Aleksov, Bojan. 2007. Adamant and treacheraus: Serbian historians on religious conversion. Religion in Eastern Europe XXVI (1): 24–51.
Banac, Ivo. 1988. The National Question in Yugoslavia. Ithaca: Cornell UP.
Bašagić, Safvet Beg. 1900. Kratka uputa u prošlost Bosne i Hercegovine. Sarajevo: Vlastita naklada.
Bieber, Florian. 2000. Muslim identity in the Balkans before the establishment of nation states. Nationalities Papers 28 (1): 13–28.
Blumer, Herbert. 1971. Social Problems as Collective Behavior. Social Problems 18 (3): 298–306.
Buturović, Đenana. 1972/1973. Narodne pjesme muslimana u Bosni i Hercegovini. Svjetlost: Sarajevo
Carmichael, Cathy. 2014. „Psychology, the Viennese legacy and the Construction of identity in former Yugoslavia”. In Psychology and History: Interdisciplinary Explorations, eds. Christian Tyleagă, Jovan Byford, 268–284. Cambridge University Press.
Cvijić, Jovan. 1921. Govori i članci 1. Beograd: Napredak.
Cvijić, Jovan. 1966. Balkansko Poluostrvo i južnoslovenske zemlje. Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika.
Ćorović, Vladimir. 1925. Bosna i Hercegovina. Beograd: Srpska književna zadruga.
Grbić, Meho. 2007. Bosnia and Herzegovina 1878–1945: Islam, War and Politics. MA thesis. Lund University.
Dimić, Ljubodrag. 1996. Kulturna politika Kraljevine Jugoslavije, knj. 1. Beograd: Stubovi kulture.
Ekmečić, Milorad. 1989. Stvaranje Jugoslavije 1790–1918, knj. 2. Beograd: Prosveta.
Filipović, Milenko S. 1969. Prilozi etnografskom poznavanju severoistočne Bosne. Sarajevo: ANUBiH.
Halilović, Seid. 2013. Husein Đozo i reformističko tumačenje islama. Kom: časopis za religijske nauke 2 (1): 77–96.
Hangi, Antun. 1900. Život i običaji muhamedanaca u Bosni i Hercegovini. Mostar: Tisak Hrvatske dioničke tiskarne.
İçduygu, Ahmet and Denis Sent. 2015. „The Changing Waves of Migration from the Balkans to Turkey: A Historical Account”. In Migration in the Southern Balkans, eds. Vermeulen H., Baldwin-Edwards M., Boeschoten R., 85–104. IMISCOE Research Series. New York: Springer.
Ilievski, Borče. 2018. Turci u Kraljevini SHS/Jugoslaviji. Demografska analiza na osnovu popisa stanovništva 1921. i 1931. Istorija 20. veka (I): 35–54.
Kamberović, Husnija. 2003a. „Turci” i „kmetovi”: Mit o vlasnicima bosanske zemlje. U Historijski mitovi na Balkanu: Zbornik radova, ur. Kamberović, Husnija, 67–84. Sarajevo: Institut za istoriju.
Kamberović, Husnija. 2003b. Begovski zemljišni posjedi u Bosni i Hercegovini od 1878. do 1918. godine. Zagreb: Hrvatski institut za povijest.
Kostić, Ivan Ejub, Rade Božović i Mirjana Teodosoljiveć. 2013. Progonjeni islam. Beograd: Utopija.
Kovačević, Ivan. 2011. Antropološki časopisi u Srbiji (2000–2010). Antropologija 11 (2): 81–90.
Kovačević, Ivan. 2015. Istorija srpske antropologije. Beograd: Filozofski fakultet Univerzitet u Beogradu i Dosije studio.
Kulišić, Špiro. 1953. Razmatranja o poreklu Muslimana u Bosni i Hercegovini. Glasnik Zemaljskog Muzeja VIII : 145–158.
Lapčević, Dragiša. 1925. O našim muslimanima (sociološke i etnografske beleške). Beograd: Geca Kon.
Latur, Bruno. 2011. Nikada nismo bili moderni: esej iz simetrične antropologije. Novi Sad: Mediterran Publishing.
Lovrenović, Ivan. 2015. „Mit o sretnom dobu”. U Savremene percepcije kulturnog nasleđa Austro-Ugarske u Bosni i Hercegovini, ur. Vjekoslava Sanković Simčić, 1–5. Sarajevo: Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini.
Lučić, Iva. 2012. In the service of the nation: intellectuals’ articulation of the Muslim national identity. Nationalities Papers 40 (1): 23–44.
Mélikoff, Irène. 1999. „Bektashi/Kızılbaş: Historical Bipartition and Its Consequences”. In Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives, eds. Olsson, Tord, Elisabeth Özclalga and Catharina Raudvere, 1–11. London: Routledge.
Menache, Sophia. 1997. Dogs: God’s Worst Enemies? Society and Animals 5 (1): 23–44.
Mitrinović, Čedomil. 1926. Naši muslimani: Studija za orijentaciju pitanja bosansko-hercegovačkih muslimana. Beograd: Štamparija Sv. Sava.
Mutapčić, Edin. 2011. Pravno-historijski kontekst agrarne reforme u BiH poslije Prvog svetskog rata. Časopis za ekonomiju i politiku tranzicije XIII (27): 143–156.
Naumović, Slobodan. 1998. Romanticists or Double Insiders? An Essay on the Origin of Ideologised Discourses in Balkan Ethnology. Ethnologia Balkanica 2: 101–120.
Naumović, Slobodan. 2000. Identity Creator in Identity Crisis: Reflection on the Politics of Serbian Ethnology. Anthropological Journal on European Cultures 8 (2): 39–128.
Naumović, Slobodan. 2015. „Jovan Cvijić”. U Srbi 1903–1914: Istorija ideja, ur. Miloš Ković, 662–748. Beograd: Clio.
Okey, Robin. 2007. Taming Balkan Nationalism: The Habsburg „Civilizing Mission” in Bosnia, 1878–1914. Oxford: Oxford UP.
Palavestra, Predrag. 2011. Young Bosnia: Literary Action 1908–1914. Balcanica XLI: 155–185.
Pezo, Edvin. 2013. Komparativna analiza jugoslovensko-turske Konvencije iz 1938. i „džentlmenskog sporazuma” iz 1953. Pregovori oko iseljavanja muslimana iz Jugoslavije u Tursku. Tokovi istorije 2: 97–120.
Pišev, Marko. 2013. Politička etnografija i srpska intelektualna elita u vreme stvaranja Jugoslavije 1914–1919: slučaj Jovana Cvijića. Beograd: Srpski genealoški centar i Filozofski fakultet.
Pišev, Marko. 2017. Između fetiša i polumeseca: istorijsko-antropološki pristup islamu u Podsaharskoj Africi. Beograd: Univerzitet u Beogradu – Filozofski fakultet i Dosije studio.
Pišev, Marko. 2018. Islam, relativizam i nauka. Beograd: Univerzitet u Beogradu – Filozofski fakultet i Dosije studio.
Radojević, Mira. 1999. Milan Grol u borbi za jugoslovensku ideju. Jugoslovenski istorijski časopis 1–2: 67–84.
Radojević, Mira. 2007. Naučnik i politika – Politička
biografija Božidara V. Markovića (1874–1946). Beograd: Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet.
Said, Edward. 1994. Culture and Imperialism. New York: Vintage Books.
Said, Edvard. 2008. Orijentalizam. Beograd: XX vek.
Salamurović, Aleksandra, Nomachi, Motoki. 2020. „Script Revitalization? Reemergence of Old Scripts among South Slavs”. In Languages and Nationalism Instead of Empires, eds. Kamusella Tomasz, Nomachi, Motoki. Routledge. /in print/
Salgirli, Saygin. 2012. The Rebellion of 1416: Recontextualizing an Ottoman Social Movement. Journal of the Economic and Social History of the Orient 55: 32–73.
Shah, Jamal. 2013. Evaluating Alevism in Turkey. International Journal of Humanities and Social Science 3 (2): 263–275.
Sivakumaran, Sandesh. 2005. Male/Male Rape and the „Taint” of Homosexuality. Human Rights Quarterly 27 (4): 1274–1306.
Stachel, Peter. 2003. „Der koloniale Blick auf Bosnien-Herzegowina in der ethnographischen Popularliteratur der Habsburgermonarchie”. In Habsburg postcolonial. Machtstrukturen und kollektives Gedächtnis, Hsg. Ursula Prutsch, Johannes Feichtinge, Moritz Csáky, 259–277. Innsbruck et al.: Studien Verlag.
Stoyanov, Yuri. 2016. „Apocalyptic and Trans-confessional Aspects of the Rebellion of Börklüce Mustafa and Sheikh Bedreddin: Problems of Interpretations and New Vistas for Research”. In Meltem: Book of the Izmir Mediterranean Academy, eds. Gökmen, Özgür, Zeynep Gönen, Ayşegül Sabuktay, 39–59. Izmir: İzmir Akdeniz Akademisi.
Tanasković, Darko. 2010. Islam: dogma i život. Beograd: SKZ.
Trgovčević, Ljubinka. 1986. Naučnici Srbije i stvaranje Jugoslavije. Beograd: Srpska književna zadruga.
Todorovski, Gligor, Nijazi Limanoski, Stojč e Dojč inovski-Rosoklija. 1987. Istorija, folklor i etnologija na islamiziranite Makedonci. Skopje: Republič ka zaedinca na kulturno nauč nite manifestacii na Makedoncite muslimani.
Urošević, Atanasije. 1951. Priština. Antropogeografska monografija. Gornji Milanovac: Dečje novine.
Urošević, Atanasije. 2001. O Kosovu : antropogeografske studije i drugi spisi. Priština: Narodna i univerzitetska biblioteka „Ivo Andrić”.
Vajzović, Hanka. 2008. Jezik i nacionalni identiteti – sociolingvističke teme. Sarajevo: Fakultet političkih nauka u Sarajevu.
Vasiljević, Jovan Hadži. 1924. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd: Štamparija „Sv. Sava”.
Vervaet, Stijn. 2007. „Na granicama civilizovane Evrope”. Austrougarska tekstualna reprezentacija Bosne i Hercegovine (1878–1918). Sveske Zadužbine Ive Andrića 24 : 90–126.
Vukićević, Milenko. 1906. Znameniti Srbi Muslimani. Beograd: SKZ.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
CEEOL - Central and Eastern European Online Library
The DOI Foundation