KOREOGRAFIJA TRADICIONALNOG PLESA KAO NEMATERIJALNO KULTURNO NASLEĐE
Ključne reči:
nematerijalno kulturno nasleđe, koreografija tradicionalnog plesa, moderni ples, Unesko, SrbijaApstrakt
U ovom radu razmatram mogućnosti definisanja koreografije tradicionalnog plesa (KTP) kao potencijalnog elementa nematerijalnog kulturnog nasleđa u svetlu Uneskove Konvencije o očuvanju nematerijalnog kulturnog nasleđa iz 2003. godine. Naime, iako se KTP češće posmatra kao scenska, umetnička ili stilizovana forma koja odstupa od vernakularnih plesnih tradicija, polazim od teze da pomenuti žanr predstavlja specifičan režim artikulacije, prenosa i institucionalizacije plesnog nasleđa u savremenom društvu. Analizirajući istorijski razvoj KTP u kontekstu kulturnih politika socijalističke Jugoslavije, kao i njenu dalju profesionalnu i amatersku institucionalizaciju, smatram da je ovde reč o stabilizovanom žanru s razvijenim normama, mehanizmima prenosa i jasno artikulisanom zajednicom praktičara. Teorijski okvir rada oslanja se na savremene studije nasleđa i performansa, pri čemu za komparativni primer, koji je dao i inicijalnu inspiraciju za pisanje rada, uzimam nemački moderni ples upisan 2022. godine na Uneskovu listu čovečanstva.
Reference
Antonijević, Dragana, Miloš Rašić i Ana Banić Grubišić. 2020. „Šta mladi u Srbiji i dijaspori (ne) znaju o nematerijalnom kulturnom nasleđu Srbije?“. Etnoantropološki problemi 15 (4): 1037–1058. https://doi.org/10.21301/eap.v15i4.4
Bajić, Vesna. 2006. „Od originalnog zapisa i tradicionalne muzike i igre ka preradi, obradi i kompoziciji (muzičko i igračko nasleđe u kulturno-umetničkim društvima i obrazovnim institucijama u Srbiji)“. Diplomski rad. Fakultet muzičke umetnosti, Univerzitet umetnosti u Beogradu.
Bajić Stojiljković, Vesna. 2019. Scenska narodna igra i muzika. Procesi (re)definisanja strukturalnih, dramaturških i estetskih aspekata u scenskom prikazivanju tradicionalne igre i muzike za igru u Srbiji. Beograd: Muzikološki institut SANU.
Bakka, Egil. 2020. „Multi-Track Practices and Linearisation: Safeguarding Variability or Authorized Version“. Musikk og Tradisjon 34 (21): 37–37. https://doi.org/10.52145/mot.v34i.1921
Buckland, Theresa. 1999. „(Re)constructing Meanings: The Dance Ethnographer as Keeper of the Thruth“. In Dance in the Field, edited by Theresa Buckland, 196–207. New York: St. Martin’s Press.
Ćuković, Jelena. 2019. Nematerijalno kulturno nasleđe iz antropološke perspektive: Reprezentativnost, selektivnost i instrumentalizacija. Beograd: Odeljenje za etnologiju i antropologiju, Filozofski fakultet – Univerzitet u Beogradu i Dosije studio.
Ćuković, Jelena. 2023. Diskursi kulturnog nasleđa u Vojvodini. Beograd: Odeljenje za etnologiju i antropologiju, Filozofski fakultet – Univerzitet u Beogradu i Dosije studio.
Dimić, Ljubodrag. 1988. Agitprop kultura: agitpropovska faza kulturne politike u Srbiji: 1945–1952. Beograd: Rad.
Doknić, Branka. 2021. Kulturna politika Jugoslavije 1946–1963. Beograd: Službeni glasnik.
Đurić, Bogdanka. 2023. Olga Skovran. Kolo s ljubavlju. Beograd: Ansambl narodnih igara i pesama Srbije „Kolo“.
Fine, Gary Alan. 1979. „Small Groups and Culture Creation: The Idioculture of Little League Baseball Teams“. American Sociological Review 44 (5): 733–745. https://doi.org/10.2307/2094525
Fine, Gary Alan and Brooke Harrington. 2004. „Tiny Publics: Small Groups and Civil Society“. Sociological Theory 22 (3): 341–356. https://doi.org/10.1111/j.0735–2751.2004.0223.x
Gavrilović, Ljiljana i Ivan Đorđević. 2016. „Sjenički sir kao nematerijalno kulturno nasleđe: Antropološki pristup problemu“. Etnološkoantropološki problemi 11 (4): 989–1004. https://doi.org/10.21301/eap.v11i4.2
Gavrilović, Ljiljana i Dragana Radojičić. 2019. „Bottom-Up modeli valorizacije“. U Nematerijalna kulturna baština Paštrovića. Budućnost tradicije, tradicija za budućnost, 95–111. Petrovac na Moru, Budva, Beograd: Društvo za kulturni razvoj BAUO, JU Muzeji i galerije Budve i Etnografski institut SANU.
Hafstein, Vladimir. 2018. Making Intangible Heritage: El Condor Pasa and Other Stories from UNESCO. Bloomington: Indiana University Press.
Hameršak, Marijana i Iva Pleše. 2013. „Uvod u proizvodnju baštine“. U Proizvodnja baštine. Kritičke studije o nematerijalnoj kulturi, uredile Marijana Hameršak, Iva Pleše i Ana-Marija Vukušić, 7–28. Zagreb: Institut za etnologiju i folkloristiku.
Hofman, Ana. 2012. Socijalistička ženskost na sceni. Publish: Beograd.
Janković, Ljubica i Danica Janković. 1934. Narodne igre I. Beograd: Prosveta.
Kampfe, Vicky. 2025. „Modern Dance Created in Germany: The Safeguarding and Creative Practice of Dance Heritage“. In Handbook on Intangible Cultural Practices as Global Strategies for the Future, edited by Christoph Wulf, 417–429. Cham: Springer.
Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 1995. „Theorizing Heritage“. Ethnomusicology 39 (3): 367–380. https://doi.org/10.2307/924627
Kuutma, Kristin. 2012. „Between Arbitration and Engineering Concepts and Contingencies in the Shaping of Heritage Regimes“. In Heritage Regimes and the state, edited by Regina F. Bendix, Aditya Eggert and Arnika Peselamnn, 21–36. Gottingen Studies in Cultural Property, Volume 6. Universitatsverlag Gorringen.
Maners, Lynn. 1995. „The Social Lives of Dance in Bosnia and Herzegovina: Cultural Performance and the Anthropology of Aesthetic Phenomena“. PhD dissertation. University of California.
Milenković, Miloš. 2016. Povratak nasleđu. Ogledi iz primenjene humanistike. Beograd: Filozofski fakultet, Odeljenje za etnologiju i antropologiju, Centar za antropologiju javnih i praktičnih politika.
Nahachewsky, Andriy. 1992. „Participatory and Presentational Dance as Ethnochoreological Categories“. Dance Research Journal 27 (1): 1–15. https://doi.org/10.2307/1478426
Nahachewsky, Andriy. 2012. Ukrainian Dance: A Cross-Cultural Approach. McFarland & Company: North Carolina.
Njaradi, Dunja. 2018. Knjiga o plesu: Tradicije, teorije i metodi. Beograd: Ansambl narodnih igara i pesama Srbije „Kolo“.
Njaradi, Dunja, Miloš Rašić i Krešimir Dabo, ur. 2024. The Choreography of Traditional Dance on Stage: Crises, Perspectives and Global Dialogues. Belgrade: Ensemble “Kolo” and Institute of Ethnography SASA.
Njaradi, Dunja. 2025. Između umetnosti i tradicije: debate o nematerijalnom kulturnom nasleđu u 21. veku. Beograd: Fakultet muzičke umetnosti.
Pavis, Patris. 2021. Rečnik izvođenja savremenog pozorišta. Beograd: Clio.
Petkovski, Filip. 2023a. Od seljaštva do čovječanstva: ples kao nematerijalna kulturna baština. Zagreb: Institut za etnologiju i folkloristiku.
Petkovski, Filip. 2023b. „How ‘modern’ has German Modern Dance remained? – The case with the 2022 UNESCO Inscription“. Dance Chronicle 46 (2): 1–24. https://doi.org/10.1080/01472526.2023.2248851
Rakočević, Selena. 2004. „Šta je to igra? Etnokoreološki pogled na terminološka i konceptualna pitanja određenja pojma“. U Dani Vlade S. Miloševića, uredio Dimitrije Golemović, 96–116. Banja Luka: Akademija umjetnosti Banja Luka & Vedes Beograd.
Rakočević, Selena. 2011. Igre plesnih struktura. Tradicionalna igra i muzika za igru Srba u Banatu u svetlu uzajamnih uticaja. Beograd: Fakultet muzičke umetnosti u Beogradu.
Rakočević, Selena. 2013. „Tracing the discipline: eighty years of ethnochoreology in Serbia“. New Sound 41 (1): 58–86. https://doi.org/10.5937/newso1341058R
Rašić, Miloš. 2016. „‘Praznovanje sopstva’: Evropska smotra srpskog folklora kao mesto konstrukcije i komoditizacije identiteta“. Etnoantropološki problemi 11 (4): 1005–1026. https://doi.org/10.21301/EAP.V11i4.3
Rašić, Miloš. 2022. Zamišljena domovina: klubovi, identitet i integracija srpskih gastarbajtera u Beču. Beograd: Etnografski institut SANU.
Rašić, Miloš. 2024a. „Konstituisanje ansambla „Kolo“ i koreografija tradicionalnog plesa – antropološka interpretacija i društveno-politički kontekst“. Etnoantropološki problemi 19 (2): 483–501. https://doi.org/10.21301/eap.v19i2.7
Rašić, Miloš. 2024b. „The Choreography of traditional dance in Serbia in artistic crisis: towards an anthropological interpretation“. In The Choreography of Traditional Dance on Stage: Crisis, Perspectives and Global Dialogues, edited by Dunja Njaradi, Miloš Rašić and Krešimir Dabo, 195–181. Beograd: Etnografski institut SANU. https://doir.org/10.5281/zenodo.10997614
Reineck, Janet Susan. 1992. „Wedding Dance from Kosovo, Yugoslavia: A Structural and Contextual Analysis“, Master thesis. University of California.
Rubidge, Sarah. 1996. „Does Authenticity Matter? The Case for and Against Authenticity in the Performing Arts“. In Analyzing Performance: A Critical Reader, edited by Patrick Campbell, 219–233. Manchester and New York: Manchester University Press.
Smith, Laurijane. 2006. Uses of Heritage. London: Routledge.
Shay, Anthony. 2002. Choreographic Politics: State Folk Dance Companies, Representation, and Power. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press.
Supek, Rudi. (1974). „Sociološki značaj amaterizma“. Kultura 26: 8–16.
Taylor, Diana. 2003. The Archive and the Repertoire: Performing Cultural Memory in the Americas. Durham: Duke University Press.
Vasić, Olivera. 2004. Etnokoreologija. Tragovi. Beograd: Art grafik.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
CEEOL - Central and Eastern European Online Library
The DOI Foundation